Spotkanie z Andrzejem Cebulą, poświęcone obecności Stefana Żeromskiego na Ziemi Sandomierskiej

Dokładnie w 100. rocznicę śmierci Stefana Żeromskiego, 20 listopada 2025 r., w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Sandomierzu odbyło się spotkanie poświęcone związkom pisarza z ziemią sandomierską. Uczestników powitał dyrektor biblioteki, Wojciech Dumin.

Gościem wydarzenia był Andrzej Cebula, pisarz i regionalista, który przedstawił syntetyczną, a zarazem bogatą w informacje i ciekawostki opowieść o sandomierskich wątkach z  życia Stefana Żeromskiego. Prelegent przypomniał, że pisarz, choć urodzony w Górach Świętokrzyskich, łączył z Sandomierszczyzną szczególną więź emocjonalną. To tu spędzał młodzieńcze lata, gościł u wujostwa Tekli i Adolfa Nekanda-Trepków w Chobrzanach, odbywał konne wyprawy po okolicy oraz poznawał miejscową kulturę i środowisko ziemiańskie. Właśnie do tych doświadczeń nawiązywał później, pisząc: „Zostało tam w Sandomierskiem dużo uczuć moich.”

Pobyt w regionie, obejmujący wizyty m.in. w Samborcu, Koprzywnicy, Klimontowie czy Sulisławicach, stał się dla pisarza źródłem inspiracji literackiej i osobistego odrodzenia. W Dziennikach Żeromski podkreślał, że w Sandomierskiem „odmłodniał” i „odnalazł nowe źródła życia”. Tam także narodziła się jego młodzieńcza fascynacja Helenką Pancerówną, której ślad odnajdujemy w wątku Helenki z Popiołów.

Istotną część prelekcji poświęcono wątkom sandomierskim w twórczości Żeromskiego, szczególnie w powieści Popioły. To właśnie Sandomierz staje się miejscem szkolnych losów Rafała Olbromskiego i Krzysztofa Cedry, a okolice miasta, z charakterystycznymi wąwozami lessowymi, tworzą scenerię wielu dramatycznych epizodów. W powieści pojawia się także opis walk o Sandomierz z 1809 r., osadzony w autentycznym kontekście urbanistycznym miasta.

Podczas spotkania zaprezentowano również materiały multimedialne, ukazujące miejsca szczególnie silnie związane z pisarzem – Chobrzany z symboliczną „gruszą Żeromskiego”, wąwóz Rafała, kościół św. Jakuba, czy Cmentarz Świętosławski, na którym spoczywa wujostwo Stefana Żeromskiego . Przypomniano także rolę Aleksandra Patkowskiego, regionalisty korespondującego z pisarzem, którego postać bywa łączona z bohaterem dramatu Uciekła mi przepióreczka.

Wydarzenie, zorganizowane wspólnie z Dyskusyjnym Klubem Książki działającym przy naszej Bibliotece, w roku ogłoszonym Rokiem Żeromskiego, zgromadziło liczne grono odbiorców, dla których opowieść o pisarzu stała się zarazem lekcją historii regionu. Podkreślono, że Sandomierszczyzna , choć nie była miejscem stałego zamieszkania Żeromskiego , odegrała znaczącą rolę w jego życiu emocjonalnym i twórczym, pozostawiając trwały ślad zarówno w jego biografii, jak i w polskiej literaturze.