Prezentacja oryginalnych szachów sandomierskich odbyła się 14 października 2018 r. w Zamku Królewskim w Sandomierzu. Bierki odkryte w Sandomierzu wykonane zostały w stylistyce arabskiej. W związku z zakazami Koranu, zabraniającymi realistycznego przedstawiania istot żywych, muzułmanie przekształcili pierwotne hinduskie wzory figur w formy abstrakcyjne, a warstwę znaczeniową ukryli pod postacią geometrycznych symboli. Figury szachowe, należące do kompletu sandomierskiego, mają swoje analogie w znaleziskach najczęściej pojedynczych bierek z Niemiec, Francji, Włoch, Skandynawii i dawnej Rusi. Zdobienie szachów w postaci prostych linii nacięć oraz wykonanych cyrklem kółeczek jest typowe także dla wyrobów wczesnopolskich z rogu i kości, może wskazywać na ich miejscowe pochodzenie. Również tworzywo, róg jelenia, należy do pospolicie używanych na naszych ziemiach. 

  Bierki szachów sandomierskich są niewielkie, wysokość największej nie przekracza 25 mm, stanowiły więc zestaw podróżny. Szachownica była zapewne wykonana ze skóry. Głębokość rytu linii ornamentu i wyrazistość „oczek” części bierek kontrastuje z płytszą ornamentacją pozostałych – w ten sposób odróżniano figury „czarne” od „białych”.

   Skąd pochodzą odkryte ponad 50 lat temu szachy, w jaki sposób dostały się w ręce mieszkańców sandomierskiej osady, czy ich posiadacze znali reguły tej gry – wiele kwestii pozostaje niewyjaśnionych. Być może ukryte w półziemiance bierki szachowe zostały po prostu skradzione rycerzowi albo kupcowi, który przywiózł je tu z odległych krain, a dla mieszkańców sandomierskiej osady były przedmiotem cennym lub magicznym, nawet jeśli sama gra była im obca.

Tekst: Muzeum Okręgowe w Sandomierzu